Kaydi Sistemin avantajları nelerdir?
Kaydi sistemin avantajları;
- Tüm piyasa aktörleri için daha düşük risk ve maliyet,
- Her yıl milyonlarca dolar tutarında sertifika basım ve ihraç masrafından
tasarruf,
- Personel, saklama, sigorta ve borçlanma/ödünç maliyetlerinden
tasarruf,
- İhraççılar için sağlıklı ve güvenilir ortaklık pay defteri bilgilerini
edinme imkanı,
- Sermaye artırımı, temettü ödemeleri ve ortaklarla ilişki ve iletişimlerde
zaman ve maliyet avantajı,
- Sıfır sahte/kayıp/çalınma riski maliyeti,
- Daha kısa, etkin ve hızlı takas süreci,
- Şirket-ortak ilişkilerinde etkinlik, ortaklık haklarının kullanımında
kolaylık
- Uluslararası entegrasyonu kolaylaştırma,
- Uluslararası endüstri standardını sağlama.
Kaydi Sisteme Geçiş Süreci Nedir?
Hangi sermaye piyasası aracının kaydileşeceğine düzenlemeler uyarınca,
Sermaye Piyasası Kurulu karar vermektedir. SPK fiziki katılma belgelerinin
ve hisse senetlerinin kaydileştirilmesini kararlaştırmış olup sözkonusu kıymetler kaydileştirilmiştir.
Yatırım Fonu Katılma Belgeleri :
Kuruluşumuz bu çerçevede 25 Nisan 2005 tarihinden itibaren iki yatırım
fonunun kurucusu tarafından kendisine teslim edilen Katılma Belgelerini
pilot uygulama kapsamında kayden izlemeye başlamıştır. Pilot uygulaması
sonuçlarının başarısı üzerine 27 Haziran 2005 tarihinden itibaren diğer
fonların katılma belgeleri için de kaydileştirme işlemine başlanmıştır.
27 Haziran 2005 tarihinden sonra kurulacak fonların katılma belgeleri
artık fiziken basılmayacak, MKK sistemi üzerinden kayden hak sahiplerinin
hesabına dağıtılmak suretiyle izlenecektir. Halihazırda Yatırım
Fonu Katılma Belgelerinin tamamı kaydileştirilmiştir.
Hisse Senetleri :
21 Mart 2005 tarihinde başlaması planlanan basılı hisse senetlerinin
kaydi dönüşüm işlemleri teknik nedenlerle ertelenmişti. 28 Kasım
2005 tarihinde Takasbank’ta Müşteri İsmine
Saklama Sisteminde fiziken saklanmakta olan tüm hisse senetleri iptal
edilerek, bu hesap kayıtları MKK tarafından devralınarak hisse senetleri
artık sadece MKK ‘da kayden hak sahibi bazında izlenmek suretiyle kaydi
sisteme geçilmiştir. Bu tarihten sonra İMKB’de alım-satımı yapılacak
hisselerin takasına sadece kaydi hisse senetleri kabul edilmektedir.
Kaydi dönüşüme Takasbank’ta aynen saklamada tutulan hisse senetleri ile haksahiplerinin Takasbank dışında tuttukları hisse senetleri de konu olabilecektir. Bunun için hak sahiplerinin aracı kuruluşlar ve ihraççılar vasıtasıyla hisse senetlerini kaydileştirilmek üzere MKK adına görevli Takasbank’a teslim etmeleri gerekmektedir.
Hisse senetlerinin kaydileşme tarihinden sonra yapılacak tüm bedelli ve bedelsiz sermaye artırımlarında artık fiziki senet basım ve teslimi yapılamayacak sadece kaydi pay ihracı sözkonusu olacaktır.
MKK'nın görevleri nelerdir?
SPKn'nun 10/A maddesiyle temel yapı olarak MKK esas alınarak, kaydi
sistem bu yapı üzerine inşa edilmiştir. 10/A maddesiyle MKK'ya kaydi
sisteme ilişkin olarak verilen genel görev ve yetkiler, Bakanlar Kurulu
tarafından çıkarılan MKK Yönetmeliğiyle detaylandırılmıştır.
MKK Yönetmeliğinde MKK'nın ihraççılar, aracı kuruluşlar ve hak sahipleri
itibariyle kaydı tutulan sermaye piyasası araçları ve bunlara ilişkin
hakları kayden izleyerek, üye grupları itibariyle tutulan kayıtların
birbiriyle tutarlılığını kontrol etmek ve Yatırımcıları Koruma Fonu'nu
idare ve temsil etmek amacıyla kurulduğu belirtilerek,
- Sermaye piyasası araçlarını ve bunlara bağlı hakları, bilgisayar
ortamında, üyeler ve hak sahipleri itibariyle kayden izlemek,
- Kayıtların üyeler itibariyle tutarlılığını izlemek, tutarsızlık
ve kaydi sisteme ilişkin düzenlemelere aykırılık tespiti halinde
üyeler nezdinde gerekli düzeltmelerin yapılmasını istemek ve durumu
derhal Kurul'a bildirmek, sistemin güvenli çalışmasını sağlayacak
önlemler almak ve uygulamak,
- Kayıtların mevzuatta öngörülen çerçevede gizliliğini sağlamak,
- Kurul tarafından Kanun'un 10/A maddesine göre kaydı tutulmasına
karar verilen sermaye piyasası araçlarının kaydileştirilmesine ilişkin
işlemleri yapmak, öngörülen sürenin sonuna kadar teslim edilmeyen
araçların yönetime ilişkin haklarını kullanmak, mali haklarını kullanmak
ve izlemek.
- Yatırımcıları Koruma Fonunu idare ve temsil etmek, mevzuat gereğince
Fon adına yapılması gereken işlemleri yapmak,
- Kurul tarafından tedrici tasfiyelerine karar verilen aracı kurumların
tasfiye işlemlerini Yatırımcıları Koruma Fonu adına ilgili mevzuat
hükümleri çerçevesinde yürütmek,
- Kurul tarafından sermaye piyasası mevzuatı, çerçevesinde verilen
diğer görevleri ve düzenlemelerin gerektirdiği işlemleri yapmak,
bu amacı çerçevesinde MKK'nın görevleri olarak sayılmıştır. SPKn 10/A
maddesi ve MKK Yönetmeliği ile MKK'nın görev ve yetkilerinin çerçevesi
çizilirken, MKK nezdinde tutulacak kayıtların tabi olacağı usul ve
esaslar ise SPK tarafından çıkarılan Kaydileştirme Tebliği ile belirlenmiş
bulunmaktadır. Tebliğle MKK üyelerinin kimler olabileceği, bunlara
ilişkin hesap ve işlemlerin niteliği ve işlemlerin yerine getirilmesine
ilişkin esaslar düzenlenmiştir.
Yasal çerçeve nedir?
SPKn madde 10/A maddesi:
- "Sermaye piyasası araçları ve bunlara ilişkin haklar; özel hukuk
tüzel kişiliğini haiz bir Merkezi Kayıt Kuruluşu tarafından kayden
izlenir. Bu Kuruluş, Kurulun gözetim ve denetimi altındadır. Merkezi
Kayıt Kuruluşunun kuruluş, faaliyet, çalışma ve denetim esasları
Bakanlar Kurulunca çıkarılacak bir yönetmelikte belirlenir.
- Kayıtlar, Merkezi Kayıt Kuruluşu tarafından, bilgisayar ortamında,
ihraçcılar, aracı kuruluşlar ve hak sahipleri itibariyle tutulur.
Kayıt edilen haklar bu Kanunun 7 nci maddesi uyarınca senede bağlanmaz.
Sermaye piyasası araçlarının nama veya hamiline yazılı hesaplarda
kayıt esasları ile kayıtların nasıl tutulacağı ve kayıtların tutulmasında
yapılacak işlemlere ilişkin usul ve esaslar Kurulca bir tebliğ ile
belirlenir.
- Kayden izlenen sermaye piyasası araçları üzerindeki hakların üçüncü
kişilere karşı ileri sürülebilmesinde, Merkezi Kayıt Kuruluşuna yapılan
bildirim tarihi esas alınır.
- Kurul bu madde kapsamında kaydı tutulacak hakları, bu hakların
bağlı olduğu sermaye piyasası araçlarını, türleri ve ihraçcıları
itibariyle belirleyebilir.
- Payların devrinin, Türk Ticaret Kanununun 417 nci maddesi çerçevesinde
ortaklıklar tarafından pay defterine kaydında, ilgililerin başvurusuna
gerek kalmaksızın Merkezi Kayıt Kuruluşu nezdinde ihraçcılar itibariyle
tutulan kayıtlar esas alınır.
- Merkezi Kayıt Kuruluşu, ihraçcılar ve aracı kuruluşlar, kendi
tuttukları kayıtların yanlış tutulmasından dolayı hak sahiplerinin
uğrayacağı zararlardan kusurları oranında sorumludur.
- Merkezi Kayıt Kuruluşunun personeli hakkında, Kanunun 25 inci
maddesi hükmü uygulanır."
hükümlerini içermektedir. SPKn 10/A maddesi ile öngörülen "kaydi sistem" çerçevesinde
sermaye piyasası araçlarının takas ve saklanması ile bunlara ilişkin
hakların kayıtlarına ilişkin sistem köklü bir değişikliğe uğratılmaktadır.
Bu değişiklik ve sisteme getireceği avantajlar madde gerekçesinde "..Sermaye
piyasalarının şeffaflaşması konusunda en ciddi ve köklü reform çalışmalarından
biri gerçekleştirilmektedir..Sermaye piyasası araçlarının kaydi sisteme
geçirilmesi kağıt basımını ortadan kaldıracak, halka arzlarda ve sermaye
artırımlarında ihraçcı şirketlerin maliyetleri azalacaktır. Gerek halka
arzedilen gerekse halka arzedilmeyen hisse senetleri ve ihraçcı halka
açık şirketlerin ortaklık bilgileri daha sağlıklı bir şekilde takip
edilebilecektir. Sermaye piyasası araçlarının kaydi olarak tutulması
çalınma, sahte araç basımı ve araçların fiziki olarak hasar görme risklerini
ortadan kaldıracaktır. Halka açık şirketlerin sermaye artırımı ve temettü
ödemelerinde verilen hizmetler kolaylaşacak ve daha kısa sürelerde
gerçekleştirilebilecektir. Keza hisse senetlerinin kaydi olarak tek
bir yerde tutulması takas işlemlerinde kolaylık sağlayacak ve temerrütleri
azaltacaktır. Sonuç olarak, sermaye piyasası araçlarının kaydi sisteme
geçirilmesiyle, sermaye piyasasında güven ve şeffaflık sağlanacak ve
piyasanın derinliği artacaktır..." şeklinde kanun koyucu tarafından
belirlenmiştir.
Yatırımcıları Koruma Fonunun kuruluş nedeni nedir?
2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nda 18.12.1999 tarihinde yapılan
değişiklikle haklarında tedrici tasfiye veya iflas kararı verilmiş
aracı kurumların sermaye piyasası işlemleri nedeniyle müşterilerine
karşı olan hisse senedi ve hisse senedinden kaynaklanan nakit yükümlülüklerini
yerine getirmek amacıyla YATIRIMCILARI KORUMA FONU kurulmuştur.
Yatırımcıları Koruma Fonu tüzel kişiliği haiz olmakla birlikte, kendine
ait bir örgütlenmesi bulunmamakta ve Merkezi Kayıt Kuruluşu tarafından
temsil ve idare olunmaktadır.
Yatırımcıları Koruma Fonun kapsamı nedir ?
Fon'un koruma kapsamı hisse senedi ve hisse senedinden kaynaklanan
nakit ile sınırlandırılmıştır. ve ayrıca tutar açısından Kanun ile
bir üst sınır getirilmiştir.
Her yıl yeniden değerleme oranı ile artırılmak üzere 1999 yılı için 7,5
milyar TL olarak belirlenen üst sınır 2009 yılı itibariyle 57,874,-TL'dır.
Yatırımcıları Koruma Fonunun görev ve yetkileri
nelerdir?
Yatırımcıları Koruma Fonu haklarında tedrici tasfiye veya iflas kararı
verilmiş aracı kurumların sermaye piyasası işlemleri nedeniyle müşterilerine
karşı olan hisse senedi ve hisse senedinden kaynaklanan nakit yükümlülüklerini
yerine getirmekle ve hakkında tedrici tasfiye kararı verilen aracı
kurumların tedrici tasfiye işlemlerini yürütmekle görevlendirilmiştir.
Hakkında tedrici tasfiye kararı verilen aracı kurumların yasal organlarının
görev ve yetkileri Fon tarafından yerine getirilmektedir.
Yatırımcıları Koruma Fonu ne zaman devreye girer
?
Fon aracı kurumlar hakkında Sermaye piyasası kurulu tarafından tedrici
tasfiye kararı verilmesi veya mahkemece iflas kararı verilmesinden
sonra devreye girer.
Tedrici tasfiye ne demektir ?
Tedrici tasfiye İcra İflas Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu hükümlerine
tabi olmaksızın sadece aracı kurumlar için uygulanan özel bir tasfiye
yöntemidir.
Aracı Kurumun malvarlığı nakde çevrilerek öncelikle aracı kurumun
sermaye piyasası işlemleri nedeniyle alacaklı olanların alacaklarının
ödenmesinde kullanılır. Bu tasfiye yöntemi aracı kurum yatırımcılarının
diğer tüm alacaklıların önüne geçmesini öngörmektedir.
İkinci sırada kamu alacakları, üçüncü sırada Fonun alacakları yer
alır. Diğer ticari alacaklıların alacakları tedrici tasfiye kapsamında
son sırada yer alır. Herhangi bir aracı kurumun tedrici tasfiyesine
ancak Sermaye Piyasası Kurulu tarafından karar verilebilir.
Yatırımcıları Koruma Fonu'na ilişkin konular
Hukuki Dayanak
Sermaye Piyasası Kanununda (Kanun) 15.12.1999 tarih ve 4487 sayılı
Kanun ile yapılan değişiklikle Kanuna eklenen 46/A maddesi uyarınca "Yatırımcıları
Koruma Fonu" (Fon) kurulmuştur. Fonun yönetim ve çalışma esaslarını
düzenleyen "Yatırımcıları Koruma Fonu Yönetmeliği" de 21.06.2001 tarih
ve 24439 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
Fonun Amacı
Fon, özellikle küçük yatırımcıların aracı kurumların mali durumlarının
bozulması nedeniyle zarara uğramalarının önlenmesi, bu piyasadaki yatırımcıların
aracı kuruluşlardan kaynaklanan risklere karşı korunması ve bu sayede
sermaye piyasalarına olan güvenin arttırılmasi amacıyla kurulmuştur.
Haklarında tedrici tasfiye veya iflas kararı verilen aracı kurumların
ve faaliyetleri durdurulan bankaların yaptıkları sermaye piyasası faaliyetleri
ve işlemleri nedeniyle müşterilerine karşı "hisse senedi işlemlerinden
doğan" nakit ödeme ve hisse senedi teslim yükümlülüklerinin bir bölümü Fon tarafından karşılanacaktır.
Koruma Kapsamındaki Alacaklar
Fonun koruma kapsamında yatırımcı tarafından satılmak, saklanmak,
yönetilmek, virman edilmek, ödünç işlemlerine konu edilmek üzere veya
diğer nedenlerle aracı kuruluşlara tevdi edilen veya müşteri emrine
istinaden alınan hisse senetleri ile yatırımcı tarafından hisse senedi
satın alınmak üzere veya satın alınan hisse senetleri karşılığında
tevdi edilen nakit ya da yatırımcıya ait hisse senedinin satılmasından
sağlanan nakit yer almaktadır. Ancak, nemalandırma ve diğer amaçlarla
hisse senedi işlemleri dışında herhangi bir işleme konu edilen nakit
kapsamdan çıkmaktadır.
Tasfiye halindeki aracı kurumla ortaklık ya da istihdam gibi nedenlerle
ilişki içerisinde bulunan kişilerle bunların üçüncü dereceye kadar
olan akrabaları, Fondan yapılacak avans ödemelerinin tamamen dışında
bırakılmıştır.
Fonun Gelirleri
Bütün aracı kuruluşların Fona katılmaları zorunludur. Fonun gelirlerini;
aracı kuruluşların yatıracağı yıllık ödentiler, gerektiğinde aracı
kuruluşlardan alınacak geçici ödentiler, Fon varlığının getirisi, SPK,
borsalar ve Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşları Birliği tarafından
verilen idari para cezaları ile diğer gelirler oluşturacaktır.
Fonun başlangıç varlığının oluşturulması amacıyla İMKB tarafından
Fon hesabına 10 trilyon TL yatırılacaktır. Böylece yatırımcılara güven
verecek büyüklükte bir varlığın başlangıçta oluşturulması sağlanırken
aracı kuruluşlara da çok fazla yük getirilmemiş olacaktır.
Kanun yıllık ödentilerin belirlenmesinde SPK'ya, aracı kuruluşlara
türleri ve risk durumlarına göre farklı oranlar uygulama yetkisini
tanımıştır. Bu doğrultuda aracı kurum ve bankaların risk durumlarına
göre gruplandırılmasına ve farklı oranlarda ödenti alınmasına dayanan
bir anlayış benimsenmiştir.
Aracı kuruluşlardan alınan yıllık ödentiler ve gerektiğinde alınacak
geçici ödentiler ihtiyacı karşılamaya yetmediği takdirde, İMKB tarafından
Fona avans verilecektir.
Fonun Yönetimi
Kanun hükmü çerçevesinde, Fonun idare ve temsili sermaye piyasası
araçları üzerindeki hakları kayden tutmak ve izlemekle görevli Merkezi
Kayıt Kuruluşu tarafından yapılacaktır.
SPK Denetimi
SPK, Fonun hesap ve işlemlerini incelemeye ve denetlemeye, bu hususta
Fondan her türlü bilgi ve belgeyi istemeye yetkilidir. Ayrıca Fon,
Sayıştay denetimine de tabidir.
Hukuki İşlemler
Posta yoluyla gönderilen başvuruların durumu
Postadaki gecikmeye bağlı olarak gönderilen belgelerin kuruluşumuza ulaşma
zamanı değişebilmektedir. Evraklar ulaştığı gün işlem yapılmaktadır. Başvuru
yanıtları kuruluşumuzca iadeli taahhütlü olarak belirtilen adrese gönderilmektedir.
İlgili mevzuatımız uyarınca kayıtlarımız gizli olduğundan başvuru yanıtlarının içeriği
hakkında telefonda bilgi verilememektedir.
Uygulanan haciz hakkında telefonla bilgi talebi
İlgili mevzuat uyarınca kayıtlarımız gizli olduğundan bu tip bilgilerin telefonda
verilmesi mümkün değildir. Hesabın bulunduğu aracı kurum ya da bankaya haciz
uygulama aşamasında bu bilgiler kuruluşumuzca verilmekte olup, hesabın bulunduğu
aracı kurum veya banka ile irtibat kurulması gerekmektedir.
Faksla işlem yapılıp yapılmadığı
Evrak aslı gelmedikçe hukuken işlem yapılması mümkün değildir.
Hangi tür kıymetler kayden izlenmektedir?
Hisse senedi, yatırım fonu, özel sektör tahvili ve finansman bonosu
Haciz fekkinin yapılıp yapılmadığı bilgisi nereden alınabilir?
Haciz kaldırıldığında sistem tarafından hesabın bulunduğu aracı kuruluşa
mail gönderilmektedir. Bu nedenle ilgili aracı kuruluştan bilgi alınması mümkündür.
Hacizli kıymetlerin satışı nasıl gerçekleştirilir?
Hisse senetleri için İMKB'ye fonlar için hesabın bulunduğu banka veya aracı kuruma talimat
yazılmalıdır.
Varisler olarak nasıl başvuru yapılmalı?
Mirasçılar tarafından kimlik fotokopisi ve veraset ilamı aslı yada aslı gibidir onaylı
sureti ile başvurulmalıdır.
Haciz işlemlerinde alt hesap türüne göre farklı bir uygulama var mıdır?
Adli ve idari merci bildirimleri doğrultusunda borçlunun hangi alt hesabında (Genel kurul
blokaj hesabı, takas amaçlı virman hesabı, rehin verilen kıymetler hesabı, genel kurul
blokaj hesabı vd.) bulunursa bulunsun tüm kıymetleri haciz işlemine konu edilebilmekte olup,
haciz işlemi tesis edilirken alt hesap ayrımı yapılmamaktadır.
Süresinde mutabakatsızlık bildirimi yapıldığında hangi alt hesaplarda güncelleme yapılabilir ?
Süresi içinde mutabakasızlık bildirimi yapıldığında haciz alt hesabı hariç olmak üzere diğer tüm hesaplarda
(serbest hesap, takas amaçlı virman hesabı, rehin verilen kıymetler hesabı, genel kurul blokaj hesabı vd.) güncelleme
işlemi yapılabilir.
Mutabakatsızlık bildirimi TAVB hesabındaki kıymetlere ilişkin ise ne yapılmalıdır ?
Güncelleme süresinin sonuna kadar bu hesaptaki kıymetlere ilişkin güncelleme işlemi ilgili üye tarafından
yapılmalıdır. Güncelleme süresi sonunda bu hesapta kıymet kalırsa MKK kendi kayıtlarını esas alarak haciz işlemi
tesis eder.
MKK E-Haciz bildirimlerinde yer alan Vergi Daireleri ve Mal Müdürlüklerinin kodları nelerdir ?
Kod bilgileri
Bankalardaki mevduat hesapları hakkında MKK'dan bilgi alabilir miyiz ? Mevduatların haczi için MKK ya haciz bildirimi
gönderilebilir mi ?
MKK nezdinde sadece kaydileştirilmesine karar verilen sermaye piyasası araçlarının (hisse senedi, yatırım fonu katılma
belgeleri ve özel sektör tahvilleri) kaydı tutulmaktadır. Bankalardaki mevduat hesapları (vadeli-vadesiz), gayrimenkul
kayıtları, kredi kartı-pos makinesi bilgileri gibi bilgiler MKK tarafından kayden izlenmemektedir. Bu nedenle mevduat
hesapları hakkında MKK nezdinde bilgi bulunmamaktadır. Bu hesaplardaki tutarın haczinin MKK tarafından yapılması
imkansızdır. Mevduat hesapları üzerinde haciz ancak ilgili banka nezdinde yapılması gerekmektedir. |
