Sıkça Sorulan Sorular

• Kaydi Sistemin avantajları nelerdir?
• Kaydi Sisteme Geçiş Süreci Nedir?
• MKK'nın görevleri nelerdir?
• Yasal çerçeve nedir?
• Yatırımcıları Koruma Fonu'nun kuruluş nedeni nedir?
• Yatırımcıları Koruma Fonu kapsamı nedir?
• Yatırımcıları Koruma Fonu görev ve sorumlulukları nelerdir?
• Yatırımcıları Koruma Fonu ne zaman devreye girer?
• Tedrici tasfiye ne demektir?
• Yatırımcı Koruma Fonu'na ilişkin konular nelerdir?
• Hukuki İşlemler

Kaydi Sistemin avantajları nelerdir?

Kaydi sistemin avantajları;

• Tüm piyasa aktörleri için daha düşük risk ve maliyet,
• Her yıl milyonlarca dolar tutarında sertifika basım ve ihraç masrafından tasarruf,
• Personel, saklama, sigorta ve borçlanma/ödünç maliyetlerinden tasarruf,
• İhraççılar için sağlıklı ve güvenilir ortaklık pay defteri bilgilerini edinme imkanı,
• Sermaye artırımı, temettü ödemeleri ve ortaklarla ilişki ve iletişimlerde zaman ve maliyet avantajı,
• Sıfır sahte/kayıp/çalınma riski maliyeti,
• Daha kısa, etkin ve hızlı takas süreci,
• Şirket-ortak ilişkilerinde etkinlik, ortaklık haklarının kullanımında kolaylık
• Uluslararası entegrasyonu kolaylaştırma,
• Uluslararası endüstri standardını sağlama.

Kaydi Sisteme Geçiş Süreci Nedir?

Hangi sermaye piyasası aracının kaydileşeceğine düzenlemeler uyarınca, Sermaye Piyasası Kurulu karar vermektedir. SPK fiziki katılma belgelerinin ve hisse senetlerinin kaydileştirlmesini kararlaştırmış olup sözkonusu kıymetler kaydileştirilmiştir.

Yatırım Fonu Katılma Belgeleri :

Kuruluşumuz bu çerçevede 25 Nisan 2005 tarihinden itibaren iki yatırım fonunun kurucusu tarafından kendisine teslim edilen Katılma Belgelerini pilot uygulama kapsamında kayden izlemeye başlamıştır. Pilot uygulaması sonuçlarının başarısı üzerine 27 Haziran 2005 tarihinden itibaren diğer fonların katılma belgeleri için de kaydileştirme işlemine başlanmıştır. 27 Haziran 2005 tarihinden sonra kurulacak fonların katılma belgeleri artık fiziken basılmayacak, MKK sistemi üzerinden kayden hak sahiplerinin hesabına dağıtılmak suretiyle izlenecektir. Halihazırda Yatırım Fonu Katılma Belgelerinin tamamı kaydileştirilmiştir.

Hisse Senetleri :

21 Mart 2005 tarihinde başlaması planlanan basılı hisse senetlerinin kaydi dönüşüm işlemleri teknik nedenlerle ertelenmişti. 28 Kasım 2005 tarihinde Takasabank’ta Müşteri İsmine Saklama Sisteminde fiziken saklanmakta olan tüm hisse senetleri iptal edilerek, bu hesap kayıtları MKK tarfından devralınarak hisse senetleri artık sadece MKK ‘da kayden hak sahibi bazında izlenmek suretiyle kaydi sisteme geçilmiştir. Bu tarihten sonra İMKB’de alım-satımı yapılacak hisselerin takasına sadece kaydi hisse senetleri kabul edilmektedir.

Kaydi dönüşüme Takasbank’ta aynen saklamada tutulan hisse senetleri ile haksahiplerinin Takasbank dışında tuttukları hisse senetleri de konu olabilecektir. Bunun için hak sahiplerinin aracı kuruluşlar ve ihraççılar vasıtasıyla hisse senetlerini kaydileştirilmek üzere MKK adına görevli Takasbank’a teslim etmeleri gerekmektedir.

Haksahipleri 2007 yılınının sonuna kadar kaydileştirmedikleri fiziki hisse senetleri ile ilgili her türlü hukuki tasarruflarını bugüne kadar olduğu şekilde gerçekleştirebileceklerdir.

Kaydi dönüşüm istemeyen yatırımcılar SPK ve Kuruluşumuzca duyurulacak olan dönüşüm öncesi bir tarihe kadar bu isteklerini hesaplarının bulunduğu aracı kurum ve bankalar vasıtasıyla takasbank’a bildirdikleri takdirde, müşteri ismine saklama sisteminde adlarına tutulan hisse senetleri fiziki sistemde kalmaya devam edebilecek kaydi dönüşüme konu edilmeyecektir.

Hisse senetlerinin kaydileşme tarihinden sonra yapılacak tüm bedelli ve bedelsiz sermaye artırımlarında artık fiziki senet basım ve teslimi yapılamayacak sadece kaydi pay ihracı sözkonusu olacaktır.

MKK'nın görevleri nelerdir?

SPKn'nun 10/A maddesiyle temel yapı olarak MKK esas alınarak, kaydi sistem bu yapı üzerine inşa edilmiştir. 10/A maddesiyle MKK'ya kaydi sisteme ilişkin olarak verilen genel görev ve yetkiler, Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılan MKK Yönetmeliğiyle detaylandırılmıştır.

MKK Yönetmeliğinde MKK'nın ihraçcılar, aracı kuruluşlar ve hak sahipleri itibariyle kaydı tutulan sermaye piyasası araçları ve bunlara ilişkin hakları kayden izleyerek, üye grupları itibariyle tutulan kayıtların birbiriyle tutarlılığını kontrol etmek ve Yatırımcıları Koruma Fonu'nu idare ve temsil etmek amacıyla kurulduğu belirtilerek,

• Sermaye piyasası araçlarını ve bunlara bağlı hakları, bilgisayar ortamında, üyeler ve hak sahipleri itibariyle kayden izlemek,
• Kayıtların üyeler itibariyle tutarlılığını izlemek, tutarsızlık ve kaydi sisteme ilişkin düzenlemelere aykırılık tespiti halinde üyeler nezdinde gerekli düzeltmelerin yapılmasını istemek ve durumu derhal Kurul'a bildirmek, sistemin güvenli çalışmasını sağlayacak önlemler almak ve uygulamak,
• Kayıtların mevzuatta öngörülen çerçevede gizliliğini sağlamak,
• Kurul tarafından Kanun'un 10/A maddesine göre kaydı tutulmasına karar verilen sermaye piyasası araçlarının kaydileştirilmesine ilişkin işlemleri yapmak, öngörülen sürenin sonuna kadar teslim edilmeyen araçların yönetime ilişkin haklarını kullanmak, mali haklarını kullanmak ve izlemek.
• Yatırımcıları Koruma Fonunu idare ve temsil etmek, mevzuat gereğince Fon adına yapılması gereken işlemleri yapmak,
• Kurul tarafından tedrici tasfiyelerine karar verilen aracı kurumların tasfiye işlemlerini Yatırımcıları Koruma Fonu adına ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde yürütmek,
• Kurul tarafından sermaye piyasası mevzuatı, çerçevesinde verilen diğer görevleri ve düzenlemelerin gerektirdiği işlemleri yapmak,

bu amacı çerçevesinde MKK'nın görevleri olarak sayılmıştır. SPKn 10/A maddesi ve MKK Yönetmeliği ile MKK'nın görev ve yetkilerinin çerçevesi çizilirken, MKK nezdinde tutulacak kayıtların tabi olacağı usul ve esaslar ise SPK tarafından çıkarılan Kaydileştirme Tebliği ile belirlenmiş bulunmaktadır. Tebliğle MKK üyelerinin kimler olabileceği, bunlara ilişkin hesap ve işlemlerin niteliği ve işlemlerin yerine getirilmesine ilişkin esaslar düzenlenmiştir.

Yasal çerçeve nedir?

SPKn madde 10/A maddesi:

• "Sermaye piyasası araçları ve bunlara ilişkin haklar; özel hukuk tüzel kişiliğini haiz bir Merkezi Kayıt Kuruluşu tarafından kayden izlenir. Bu Kuruluş, Kurulun gözetim ve denetimi altındadır. Merkezi Kayıt Kuruluşunun kuruluş, faaliyet, çalışma ve denetim esasları Bakanlar Kurulunca çıkarılacak bir yönetmelikte belirlenir.
• Kayıtlar, Merkezi Kayıt Kuruluşu tarafından, bilgisayar ortamında, ihraçcılar, aracı kuruluşlar ve hak sahipleri itibariyle tutulur. Kayıt edilen haklar bu Kanunun 7 nci maddesi uyarınca senede bağlanmaz. Sermaye piyasası araçlarının nama veya hamiline yazılı hesaplarda kayıt esasları ile kayıtların nasıl tutulacağı ve kayıtların tutulmasında yapılacak işlemlere ilişkin usul ve esaslar Kurulca bir tebliğ ile belirlenir.
• Kayden izlenen sermaye piyasası araçları üzerindeki hakların üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesinde, Merkezi Kayıt Kuruluşuna yapılan bildirim tarihi esas alınır.
• Kurul bu madde kapsamında kaydı tutulacak hakları, bu hakların bağlı olduğu sermaye piyasası araçlarını, türleri ve ihraçcıları itibariyle belirleyebilir.
• Payların devrinin, Türk Ticaret Kanununun 417 nci maddesi çerçevesinde ortaklıklar tarafından pay defterine kaydında, ilgililerin başvurusuna gerek kalmaksızın Merkezi Kayıt Kuruluşu nezdinde ihraçcılar itibariyle tutulan kayıtlar esas alınır.
• Merkezi Kayıt Kuruluşu, ihraçcılar ve aracı kuruluşlar, kendi tuttukları kayıtların yanlış tutulmasından dolayı hak sahiplerinin uğrayacağı zararlardan kusurları oranında sorumludur.
• Merkezi Kayıt Kuruluşunun personeli hakkında, Kanunun 25 inci maddesi hükmü uygulanır."

hükümlerini içermektedir. SPKn 10/A maddesi ile öngörülen "kaydi sistem" çerçevesinde sermaye piyasası araçlarının takas ve saklanması ile bunlara ilişkin hakların kayıtlarına ilişkin sistem köklü bir değişikliğe uğratılmaktadır. Bu değişiklik ve sisteme getireceği avantajlar madde gerekçesinde "..Sermaye piyasalarının şeffaflaşması konusunda en ciddi ve köklü reform çalışmalarından biri gerçekleştirilmektedir..Sermaye piyasası araçlarının kaydi sisteme geçirilmesi kağıt basımını ortadan kaldıracak, halka arzlarda ve sermaye artırımlarında ihraçcı şirketlerin maliyetleri azalacaktır. Gerek halka arzedilen gerekse halka arzedilmeyen hisse senetleri ve ihraçcı halka açık şirketlerin ortaklık bilgileri daha sağlıklı bir şekilde takip edilebilecektir. Sermaye piyasası araçlarının kaydi olarak tutulması çalınma, sahte araç basımı ve araçların fiziki olarak hasar görme risklerini ortadan kaldıracaktır. Halka açık şirketlerin sermaye artırımı ve temettü ödemelerinde verilen hizmetler kolaylaşacak ve daha kısa sürelerde gerçekleştirilebilecektir. Keza hisse senetlerinin kaydi olarak tek bir yerde tutulması takas işlemlerinde kolaylık sağlayacak ve temerrütleri azaltacaktır. Sonuç olarak, sermaye piyasası araçlarının kaydi sisteme geçirilmesiyle, sermaye piyasasında güven ve şeffaflık sağlanacak ve piyasanın derinliği artacaktır..." şeklinde kanun koyucu tarafından belirlenmiştir.

Yatırımcıları Koruma Fonunun kuruluş nedeni nedir?

2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nda 18.12.1999 tarihinde yapılan değişiklikle haklarında tedrici tasfiye veya iflas kararı verilmiş aracı kurumların sermaye piyasası işlemleri nedeniyle müşterilerine karşı olan hisse senedi ve hisse senedinden kaynaklanan nakit yükümlülüklerini yerine getirmek amacıyla YATIRIMCILARI KORUMA FONU kurulmuştur.

Yatırımcıları Koruma Fonu tüzel kişiliği haiz olmakla birlikte, kendine ait bir örgütlenmesi bulunmamakta ve Merkezi Kayıt Kuruluşu tarafından temsil ve idare olunmaktadır.

Yatırımcıları Koruma Fonun kapsamı nedir ?

Fon'un koruma kapsamı hisse senedi ve hisse senedinden kaynaklanan nakit ile sınırlandırılmıştır. ve ayrıca tutar açısından Kanun ile bir üst sınır getirilmiştir.
Her yıl yeniden değerleme oranı ile artırılmak üzere 1999 yılı için 7,5 milyar TL olarak belirlenen üst sınır 2008 yılı itibariyle 51,674,-YTL'dır.

Yatırımcıları Koruma Fonunun görev ve yetkileri nelerdir?

Yatırımcıları Koruma Fonu haklarında tedrici tasfiye veya iflas kararı verilmiş aracı kurumların sermaye piyasası işlemleri nedeniyle müşterilerine karşı olan hisse senedi ve hisse senedinden kaynaklanan nakit yükümlülüklerini yerine getirmekle ve hakkında tedrici tasfiye kararı verilen aracı kurumların tedrici tasfiye işlemlerini yürütmekle görevlendirilmiştir.

Hakkında tedrici tasfiye kararı verilen aracı kurumların yasal organlarının görev ve yetkileri Fon tarafından yerine getirilmektedir.

Yatırımcıları Koruma Fonu ne zaman devreye girer ?

Fon aracı kurumlar hakkında Sermaye piyasası kurulu tarafından tedrici tasfiye kararı verilmesi veya mahkemece iflas kararı verilmesinden sonra devreye girer.

Tedrici tasfiye ne demektir ?

Tedrici tasfiye İcra İflas Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu hükümlerine tabi olmaksızın sadece aracı kurumlar için uygulanan özel bir tasfiye yöntemidir.

Aracı Kurumun malvarlığı nakde çevrilerek öncelikle aracı kurumun sermaye piyasası işlemleri nedeniyle alacaklı olanların alacaklarının ödenmesinde kullanılır. Bu tasfiye yöntemi aracı kurum yatırımcılarının diğer tüm alacaklıların önüne geçmesini öngörmektedir.

İkinci sırada kamu alacakları, üçüncü sırada Fonun alacakları yer alır. Diğer ticari alacaklıların alacakları tedrici tasfiye kapsamında son sırada yer alır. Herhangi bir aracı kurumun tedrici tasfiyesine ancak Sermaye Piyasası Kurulu tarafından karar verilebilir.

Yatırımcıları Koruma Fonu'na ilişkin konular

Hukuki Dayanak

Sermaye Piyasası Kanununda (Kanun) 15.12.1999 tarih ve 4487 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle Kanuna eklenen 46/A maddesi uyarınca "Yatırımcıları Koruma Fonu" (Fon) kurulmuştur. Fonun yönetim ve çalışma esaslarını düzenleyen "Yatırımcıları Koruma Fonu Yönetmeliği" de 21.06.2001 tarih ve 24439 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.

Fonun Amacı

Fon, özellikle küçük yatırımcıların aracı kurumların mali durumlarının bozulması nedeniyle zarara uğramalarının önlenmesi, bu piyasadaki yatırımcıların aracı kuruluşlardan kaynaklanan risklere karşı korunması ve bu sayede sermaye piyasalarına olan güvenin arttırılmasi amacıyla kurulmuştur.

Haklarında tedrici tasfiye veya iflas kararı verilen aracı kurumların ve faaliyetleri durdurulan bankaların yaptıkları sermaye piyasası faaliyetleri ve işlemleri nedeniyle müşterilerine karşı "hisse senedi işlemlerinden doğan" nakit ödeme ve hisse senedi teslim yükümlülüklerinin bir bölümü Fon tarafindan karşılanacaktır. 

Koruma Kapsamındaki Alacaklar

Fonun koruma kapsamında yatırımcı tarafından satılmak, saklanmak, yönetilmek, virman edilmek, ödünç işlemlerine konu edilmek üzere veya diğer nedenlerle aracı kuruluşlara tevdi edilen veya müşteri emrine istinaden alınan hisse senetleri ile yatırımcı tarafından hisse senedi satın alınmak üzere veya satın alınan hisse senetleri karşılığında tevdi edilen nakit ya da yatırımcıya ait hisse senedinin satılmasından sağlanan nakit yer almaktadır. Ancak, nemalandırma ve diğer amaçlarla hisse senedi işlemleri dışında herhangi bir işleme konu edilen nakit kapsamdan çıkmaktadır.

Tasfiye halindeki aracı kurumla ortaklık ya da istihdam gibi nedenlerle ilişki içerisinde bulunan kişilerle bunların üçüncü dereceye kadar olan akrabaları, Fondan yapılacak avans ödemelerinin tamamen dışında bırakılmıştır.

Fonun Gelirleri

Bütün aracı kuruluşların Fona katılmaları zorunludur. Fonun gelirlerini; aracı kuruluşların yatıracağı yıllık ödentiler, gerektiğinde aracı kuruluşlardan alınacak geçici ödentiler, Fon varlığının getirisi, SPK, borsalar ve Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşları Birliği tarafından verilen idari para cezaları ile diğer gelirler oluşturacaktır.

Fonun başlangıç varlığının oluşturulması amacıyla İMKB tarafından Fon hesabına 10 trilyon TL yatırılacaktır. Böylece yatırımcılara güven verecek büyüklükte bir varlığın başlangıçta oluşturulması sağlanırken aracı kuruluşlara da çok fazla yük getirilmemiş olacaktır.

Kanun yıllık ödentilerin belirlenmesinde SPK'ya, aracı kuruluşlara türleri ve risk durumlarına göre farklı oranlar uygulama yetkisini tanımıştır. Bu doğrultuda aracı kurum ve bankaların risk durumlarına göre gruplandırılmasına ve farklı oranlarda ödenti alınmasına dayanan bir anlayış benimsenmiştir.

Aracı kuruluşlardan alınan yıllık ödentiler ve gerektiğinde alınacak geçici ödentiler ihtiyacı karşılamaya yetmediği takdirde, İMKB tarafından Fona avans verilecektir.

Fonun Yönetimi

Kanun hükmü çerçevesinde, Fonun idare ve temsili sermaye piyasası araçları üzerindeki hakları kayden tutmak ve izlemekle görevli Merkezi Kayıt Kuruluşu tarafından yapılacaktır.

SPK Denetimi

SPK, Fonun hesap ve işlemlerini incelemeye ve denetlemeye, bu hususta Fondan her türlü bilgi ve belgeyi istemeye yetkilidir. Ayrıca Fon, Sayıştay denetimine de tabidir.

Hukuki İşlemler

Posta yoluyla gönderilen başvuruların durumu

Postadaki gecikmeye bağlı olarak gönderilen belgelerin kuruluşumuza ulaşma zamanı değişebilmektedir. Evraklar ulaştığı gün işlem yapılmaktadır. Başvuru yanıtları kuruluşumuzca iadeli taahhütlü olarak belirtilen adrese gönderilmektedir. İlgili mevzuatımız uyarınca kayıtlarımız gizli olduğundan başvuru yanıtlarının içeriği hakkında telefonda bilgi verilememektedir.

Uygulanan haciz hakkında telefonla bilgi talebi

İlgili mevzuat uyarınca kayıtlarımız gizli olduğundan bu tip bilgilerin telefonda verilmesi mümkün değildir. Hesabın bulunduğu aracı kurum yada bankaya haciz uygulama aşamasında bu bilgiler kuruluşumuzca verilmekte olup, hesabın bulunduğu aracı kurum veya banka ile irtibat kurulması gerekmektedir.

Faksla işlem yapılıp yapılmadığı

Evrak aslı gelmedikçe hukuken işlem yapılması mümkün değildir.

Hangi tür kıymetler kayden izlenmektedir?

Hisse senedi, yatırım fonu, özel sektör tahvili ve finansman bonosu

Haciz fekkinin yapılıp yapılmadığı bilgisi nereden alınabilir?

Haciz kaldırıldığında sistem tarafından hesabın bulunduğu aracı kuruluşa mail gönderilmektedir. Bu nedenle ilgili aracı kuruluştan bilgi alınması mümkündür.

Hacizli kıymetlerin satışı nasıl gerçekleştirilir?

Hisse senetleri için İMKB'ye fonlar için fon kurucusu banka veya aracı kuruma talimat yazılmalıdır.

Varisler olarak nasıl başvuru yapılmalı?

Mirasçılar tarafından kimlik fotokopisi ve veraset ilamı aslı yada aslı gibidir onaylı sureti ile başvurulmalıdır.

Haciz işlemlerinde alt hesap türüne göre farklı bir uygulama var mıdır?

Adli ve idari merci bildirimleri doğrultusunda borçlunun hangi alt hesabında (Genel kurul blokaj hesabı, takas amaçlı virman hesabı, rehin verilen kıymetler hesabı, genel kurul blokaj hesabı vd.) bulunursa bulunsun tüm kıymetleri haciz işlemine konu edilebilmekte olup, haciz işlemi tesis edilirken alt hesap ayrımı yapılmamaktadır.